Wieloryby Kaikōury: gatunki, pory roku i kanion, który je karmi

Kanion Kaikōura: głębinowa spiżarnia tuż przy plaży

Przy większości wybrzeży szelf kontynentalny ciągnie się dziesiątki kilometrów, zanim dno opadnie. Przy Kaikōurze prawie go nie ma. Liczący około 60 kilometrów kanion Kaikōura zaczyna się tuż na południowy zachód od półwyspu, jego czoło leży na głębokości około 30 metrów, a w odległości kilku kilometrów od brzegu opada na ponad tysiąc metrów; na południe od Goose Bay głęboka woda zaczyna się zaledwie około kilometra od plaży. Dalej, na głębokości około 2000 metrów, przechodzi w Kanał Hikurangi, który niesie osady na odległość około 1500 kilometrów w głąb Pacyfiku.

Prądy wzdłuż ścian kanionu wynoszą składniki odżywcze z głębin i koncentrują pożywienie. Ekspedycja NIWA z 2006 r. odkryła dno kanionu tętniące życiem, z biomasą znacznie większą niż w innych badanych siedliskach głębinowych, co plasuje je wśród najbardziej produktywnych znanych środowisk głębinowych. Na szczycie tej sieci pokarmowej są kałamarnice i ryby głębinowe, a ponad nimi – kaszalot.

Trzęsienie ziemi w Kaikōurze w 2016 r. (magnituda 7,8) wywołało potężne podmorskie osuwisko i prąd zawiesinowy, który wypłukał z kanionu szacunkowo 850 milionów ton osadów i zniszczył zespoły organizmów dennych. Badania NIWA wykazały odbudowę znacznie szybszą, niż oczekiwano: w ciągu około czterech lat społeczność denna przypominała stan sprzed trzęsienia. Wieloryby przez cały ten czas przypływały.

Długość

≈ 60 km

Głębokość

≈ 30 m przy czole, > 1000 m tuż przy brzegu, ≈ 2000 m przy Kanale Hikurangi

Najbliższa głęboka woda

≈ 1 km od brzegu na południe od Goose Bay

Ochrona

Hikurangi Marine Reserve (2014, ≈ 10 400 ha) i obszar morski Te Tai o Marokura

Kaszalot (parāoa): gwiazda wśród stałych mieszkańców

Kaszalot to największe zwierzę uzębione na Ziemi. Dorosłe osobniki mierzą od 11 do 18 metrów, a około jednej trzeciej długości to ogromna, kanciasta głowa wypełniona woskowatym olbrotem, który pomaga skupiać trzaski, dzięki którym wieloryb odnajduje zdobycz w całkowitej ciemności. Po maorysku kaszalot to parāoa; jego kość szczękowa była ceniona do rzeźbienia broni i ozdób.

Wieloryby w Kaikōurze to młode i dorosłe samce. Samice i młode żyją w grupach rodzinnych w cieplejszych wodach subtropikalnych, a dorastające samce wędrują w stronę biegunów, by żerować. Tutaj polują w kanionie na kałamarnice i ryby, zjadając według Whale Watch Kaikoura około 3% masy ciała dziennie. Typowe nurkowanie trwa 40 minut lub dłużej (DOC podaje, że większość nurkowań trwa około 35 minut i sięga około 400 metrów, ale mogą przekraczać godzinę i 1000 metrów), a po nim następuje kilka minut odpoczynku i oddychania na powierzchni. Ten czas na powierzchni to twoja szansa.

Naukowcy z University of Otago badają kaszaloty z Kaikōury od 1990 r., rozpoznając osobniki na zdjęciach nacięć i blizn na ogonach. Niektóre to rezydenci, którzy zostają na tygodnie lub miesiące i wracają w kolejnych sezonach i latach; inne to przybysze widziani tylko raz. Badanie z 2022 r. w Marine Mammal Science (Somerford i współpracownicy) oszacowało, że roczna liczba odwiedzających samców spadła z 89 w 1991 r. do 40 w 2017 r., głównie latem, prawdopodobnie w związku ze zmianami w dopływie młodych osobników i warunkach oceanicznych. Odpowiedzialna obserwacja ma więc znaczenie.

Kaszalot oddycha na powierzchni u wybrzeży Kaikōury: jego krzaczasty wydmuch jest skierowany do przodu i w lewo.

Jak „czytać” kaszalota

• Wydmuch: niski, krzaczasty obłok skierowany do przodu i w lewo, bo jedyny otwór nosowy znajduje się z przodu po lewej stronie głowy. W spokojny dzień widać go z daleka, a z łodzi słychać.
• Logging: wieloryb leży między nurkowaniami niemal nieruchomo na powierzchni, oddychając co kilka sekund, z długim pomarszczonym grzbietem tuż przy linii wody.
• Zanurzenie z uniesionym ogonem: wieloryb się wygina, grzbiet przetacza się do przodu, a szeroki trójkątny ogon unosi się nad wodą, zanim kaszalot pionowo zsunie się w głąb. Szybko nie wróci.
• Identyfikacja: badacze i załogi rozpoznają poszczególne wieloryby po kształcie, nacięciach i bliznach na tylnej krawędzi ogona; wiele stałych bywalców ma imiona.

Z góry widać całe ciało kaszalota pod powierzchnią: taki widok oferują loty do wielorybów.

Inne wieloryby: kto i kiedy przypływa

Kanion Kaikōura i zimne prądy u wschodnich wybrzeży Wyspy Południowej przyciągają długą listę gości. Według nowozelandzkich Marine Mammals Protection Regulations słowo „wieloryb” obejmuje fiszbinowce, kaszaloty, walenie dziobogłowe, orki i grindwale.

Wieloryby i mieszkańcy Kaikōury

Wieloryby są wplecione w opowieści Ngāti Kurī, hapū z wybrzeża Kaikōury. Ich przodek Paikea miał dotrzeć do Aotearoa na grzbiecie wieloryba Tohorā, a ta opowieść jest sercem Whale Watch Kaikoura – firmy założonej przez rodziny Ngāti Kurī w 1987 r.

Rozdział europejski wyglądał zupełnie inaczej. Robert Fyffe zaczął polować na wieloryby z brzegu w Kaikōurze w latach 1841–42, ścigając wale południowe; ich liczebność załamała się w ciągu kilku lat, a humbaki i kaszaloty utrzymywały niewielkie lokalne wielorybnictwo do początku XX wieku. Komercyjne wielorybnictwo w Nowej Zelandii zakończyło się w 1964 r. Fyffe House, najstarszy zachowany budynek miasteczka, wciąż stoi na fundamentach z kości wielorybów u nasady półwyspu. Więcej w naszej historii Kaikōury.

Ptaki morskie: albatrosy i burzyki

Ten sam prąd wstępujący, który karmi wieloryby, przyciąga ptaki morskie w zdumiewającej różnorodności. Whale Watch Kaikoura notuje u tego wybrzeża 13 gatunków albatrosów, 14 petreli i 7 burzyków, a Albatross Encounter, wyspecjalizowana łódź dla obserwatorów ptaków z bazy Encounter Kaikōura przy Esplanade, podaje do 15 gatunków albatrosów (pięć wielkich albatrosów i do dziesięciu mollymawków). Albatros wędrowny, ptak o największej rozpiętości skrzydeł na Ziemi, bywa tu regularnie.

Kaikōura ma też własnego endemicznego ptaka morskiego: burzyk Huttona gnieździ się wysoko w Seaward Kaikōura Range i nigdzie indziej, a nową kolonię na Półwyspie Kaikōura, chronioną płotem odgradzającym drapieżniki, ptaki odwiedzają nocą. Z półwyspu zobaczysz też kormorany, mewy czerwonodziobe (w Whalers Bay jest największa kolonia na Wyspie Południowej) i ostrygojady na platformach rafowych; zob. przewodnik po kotikach i półwyspie.

Najlepszy sposób, by je zobaczyć

Rejs daje klasyczne spotkanie z wielorybem na poziomie morza i największe szanse na delfiny i albatrosy; loty pokazują całego wieloryba z góry. Nasz przewodnik po obserwacji wielorybów porównuje wszystkie opcje obok siebie, a Wings Over Whales i Whale Watch Kaikoura mają własne szczegółowe strony.