Walvissen van Kaikōura: soorten, seizoenen en de canyon die ze voedt

De Kaikōura-canyon: een diepzeevoorraadkast naast het strand

Voor de meeste kusten loopt het continentaal plat tientallen kilometers door voordat de zeebodem wegzakt. Voor Kaikōura bestaat het nauwelijks. De ongeveer 60 kilometer lange Kaikōura-canyon begint vlak ten zuidwesten van het schiereiland, met zijn kop op zo’n 30 meter diepte, en duikt binnen een paar kilometer van de kust naar meer dan duizend meter; ten zuiden van Goose Bay ligt het diepe water maar ongeveer een kilometer van het strand. Verder uit de kust, op zo’n 2.000 meter, mondt hij uit in het Hikurangi-kanaal, dat sediment zo’n 1.500 kilometer de Grote Oceaan in voert.

Stromingen langs de canyonwanden brengen voedingsstoffen uit de diepte omhoog en concentreren het voedsel. Een NIWA-expeditie in 2006 trof een canyonbodem vol leven aan, met veel meer biomassa dan andere onderzochte diepzeehabitats, waarmee hij tot de meest productieve bekende diepzeemilieus behoort. Bovenaan dat voedselweb staan inktvissen en diepzeevissen, en daarboven de potvis.

De aardbeving van Kaikōura in 2016 (magnitude 7,8) veroorzaakte een enorme onderzeese aardverschuiving en troebelingsstroom die naar schatting 850 miljoen ton sediment uit de canyon spoelde en de bodemgemeenschappen verwoestte. NIWA-onderzoek sindsdien liet een veel sneller herstel zien dan verwacht: binnen ongeveer vier jaar leek de bodemgemeenschap weer op de toestand van voor de aardbeving. De walvissen bleven al die tijd komen.

Lengte

≈ 60 km

Diepte

≈ 30 m bij de kop, > 1.000 m vlak voor de kust, ≈ 2.000 m bij het Hikurangi-kanaal

Dichtstbijzijnde diep water

≈ 1 km uit de kust ten zuiden van Goose Bay

Bescherming

Hikurangi Marine Reserve (2014, ≈ 10.400 ha) en het zeegebied Te Tai o Marokura

Potvis (parāoa): de ster onder de vaste bewoners

De potvis is het grootste getande dier ter wereld. Volwassen dieren meten 11 tot 18 meter, en ongeveer een derde daarvan is de enorme, hoekige kop, gevuld met wasachtige spermaceti die de walvis helpt de klikgeluiden te bundelen waarmee hij in volledige duisternis prooi vindt. In het Māori heet de potvis parāoa; zijn kaakbot was gewild voor gesneden wapens en sieraden.

De walvissen bij Kaikōura zijn jonge en volwassen mannetjes. Vrouwtjes en kalveren leven in sociale groepen in warmere subtropische wateren, terwijl opgroeiende mannetjes naar de polen trekken om te eten. Hier jagen ze in de canyon op inktvis en vis en eten ze volgens Whale Watch Kaikoura ongeveer 3% van hun lichaamsgewicht per dag. Een gemiddelde duik duurt 40 minuten of langer (het DOC meldt dat de meeste duiken ongeveer 35 minuten duren tot zo’n 400 meter, maar ook langer dan een uur en dieper dan 1.000 meter kunnen gaan), gevolgd door enkele minuten rusten en ademhalen aan het oppervlak. Dat moment aan het oppervlak is jouw kans.

Onderzoekers van de University of Otago bestuderen de potvissen van Kaikōura sinds 1990 en herkennen individuen aan foto’s van de inkepingen en littekens op hun staart. Sommige zijn vaste bewoners die weken of maanden blijven en in latere seizoenen en jaren terugkeren; andere zijn passanten die maar één keer worden gezien. Een studie uit 2022 in Marine Mammal Science (Somerford en collega’s) schatte dat het jaarlijkse aantal mannetjes dat het gebied bezocht, daalde van 89 in 1991 naar 40 in 2017, vooral in de zomer, mogelijk door veranderingen in aanwas en oceaanomstandigheden. Verantwoord kijken is dus belangrijk.

Een potvis ademt aan het oppervlak voor Kaikōura: zijn bossige blaas staat schuin naar voren en naar links.

Zo lees je een potvis

• De blaas: een lage, bossige wolk die schuin naar voren en links staat, omdat het enige spuitgat links voor op de kop zit. Op een kalme dag zie je hem van ver, en vanaf de boot hoor je hem.
• Logging: tussen de duiken bijna roerloos aan het oppervlak liggen, om de paar seconden ademen, met de lange gerimpelde rug net boven water.
• Duik met de staart omhoog: de walvis kromt zich, de rug rolt naar voren en de brede driehoekige staart komt uit het water voordat hij recht naar beneden glijdt. Hij komt voorlopig niet terug.
• Herkenning: onderzoekers en bemanningen herkennen individuele walvissen aan de vorm, inkepingen en littekens aan de achterrand van de staart; veel vaste gasten hebben een naam.

Van bovenaf is het hele lichaam van een potvis onder het oppervlak zichtbaar: het uitzicht dat de walvisvluchten bieden.

De andere walvissen: wie komt wanneer

De canyon van Kaikōura en de koude stromingen voor de oostkust van het Zuidereiland trekken een lange lijst gasten aan. Volgens de Nieuw-Zeelandse Marine Mammals Protection Regulations omvat het woord ‘walvis’ baleinwalvissen, potvissen, spitssnuitdolfijnen, orka’s en grienden.

Walvissen en de mensen van Kaikōura

Walvissen zijn verweven met de verhalen van de Ngāti Kurī, de hapū van de kust van Kaikōura. Hun voorouder Paikea zou Aotearoa hebben bereikt op de rug van de walvis Tohorā, en dat verhaal vormt het hart van Whale Watch Kaikoura, het bedrijf dat families van de Ngāti Kurī in 1987 oprichtten.

Het Europese hoofdstuk verliep heel anders. Robert Fyffe begon in 1841–42 bij Kaikōura met walvisvangst vanaf de kust en joeg op zuidkapers; hun aantal stortte binnen enkele jaren in, en bultruggen en potvissen hielden tot het begin van de twintigste eeuw een kleine lokale walvisvangst in stand. De commerciële walvisvangst in Nieuw-Zeeland eindigde in 1964. Fyffe House, het oudste nog bestaande gebouw van het dorp, staat nog altijd op een fundering van walvisbotten bij het begin van het schiereiland. Lees meer in onze geschiedenis van Kaikōura.

Zeevogels: albatrossen en pijlstormvogels

Hetzelfde opwellende water dat de walvissen voedt, trekt zeevogels in verbazingwekkende verscheidenheid aan. Whale Watch Kaikoura telt voor deze kust 13 albatros-, 14 stormvogel- en 7 pijlstormvogelsoorten, en Albatross Encounter, de gespecialiseerde vogelboot vanuit de basis van Encounter Kaikōura aan de Esplanade, meldt tot 15 albatrossoorten (vijf grote albatrossen en tot tien mollymawks). De grote albatros, de vogel met de grootste spanwijdte ter wereld, is een vaste gast.

Kaikōura heeft ook een eigen endemische zeevogel: de Huttons pijlstormvogel broedt hoog in de Seaward Kaikōura Range en nergens anders, en een nieuwe kolonie op het Kaikōura-schiereiland, beschermd door een roofdierwerend hek, wordt ’s nachts door de vogels bezocht. Vanaf het schiereiland zie je ook aalscholvers, roodsnavelmeeuwen (Whalers Bay heeft de grootste kolonie van het Zuidereiland) en scholeksters op de rifplateaus; zie de gids over zeeberen en het schiereiland.

De beste manier om ze te zien

De boottocht biedt de klassieke walvisontmoeting op zeeniveau plus de beste kans op dolfijnen en albatrossen; de vluchten laten je de hele walvis van bovenaf zien. Onze gids over walvissen spotten vergelijkt alle opties naast elkaar, en Wings Over Whales en Whale Watch Kaikoura hebben eigen uitgebreide pagina’s.