Cá voi ở Kaikōura: các loài, mùa và hẻm vực nuôi dưỡng chúng

Hẻm vực Kaikōura: kho thức ăn biển sâu ngay cạnh bãi biển

Ở hầu hết các bờ biển, thềm lục địa kéo dài hàng chục cây số rồi đáy biển mới đổ sâu. Ở Kaikōura, thềm lục địa gần như không có. Hẻm vực Kaikōura, dài khoảng 60 cây số, bắt đầu ngay phía tây nam bán đảo với đầu hẻm ở độ sâu chừng 30 mét, rồi đổ xuống hơn một nghìn mét chỉ cách bờ vài cây số; phía nam Goose Bay, nước sâu chỉ cách bãi biển khoảng một cây số. Xa hơn, ở độ sâu khoảng 2.000 mét, hẻm vực đổ vào Hikurangi Channel, nơi trầm tích được mang đi chừng 1.500 cây số ra Thái Bình Dương.

Các dòng chảy dọc vách hẻm vực đưa dinh dưỡng từ dưới sâu lên và tập trung thức ăn. Một chuyến khảo sát của NIWA năm 2006 phát hiện đáy hẻm vực đầy ắp sự sống, với sinh khối lớn hơn nhiều so với các môi trường biển sâu khác từng được nghiên cứu, đưa nó vào nhóm những môi trường biển sâu năng suất nhất từng biết. Đứng đầu chuỗi thức ăn ấy là mực và cá biển sâu, và trên chúng là cá nhà táng.

Trận động đất Kaikōura năm 2016 (7,8 độ) gây ra một vụ sạt lở ngầm khổng lồ và dòng chảy đục cuốn khoảng 850 triệu tấn trầm tích ra khỏi hẻm vực, tàn phá quần xã đáy biển. Các khảo sát của NIWA sau đó cho thấy sự phục hồi nhanh hơn dự kiến rất nhiều: chỉ khoảng bốn năm, quần xã đáy biển đã gần giống trước động đất. Cá voi vẫn tiếp tục đến suốt thời gian đó.

Chiều dài

≈ 60 km

Độ sâu

≈ 30 m ở đầu hẻm, > 1.000 m gần bờ, ≈ 2.000 m ở Hikurangi Channel

Vùng nước sâu gần nhất

≈ 1 km cách bờ ở phía nam Goose Bay

Bảo vệ

Hikurangi Marine Reserve (2014, ≈ 10.400 ha) và vùng biển Te Tai o Marokura

Cá nhà táng (parāoa): ngôi sao thường trú

Cá nhà táng là loài động vật có răng lớn nhất Trái Đất. Con trưởng thành dài 11 đến 18 mét, và khoảng một phần ba là cái đầu vuông khổng lồ chứa đầy chất sáp spermaceti giúp cá voi hội tụ tiếng “click” dùng để định vị con mồi trong bóng tối hoàn toàn. Trong tiếng Māori, cá nhà táng là parāoa; xương hàm của nó từng rất được quý để chạm khắc vũ khí và đồ trang sức.

Cá voi ở Kaikōura là cá đực non và trưởng thành. Cá cái và cá con sống theo nhóm ở vùng nước cận nhiệt đới ấm hơn, còn cá đực đang trưởng thành đi về phía hai cực để kiếm ăn. Ở đây chúng săn mực và cá trong hẻm vực, mỗi ngày ăn khoảng 3% trọng lượng cơ thể, theo Whale Watch Kaikoura. Một lần lặn điển hình kéo dài 40 phút hoặc hơn (DOC cho biết phần lớn các lần lặn khoảng 35 phút, sâu tới khoảng 400 mét, nhưng có thể vượt một giờ và 1.000 mét), sau đó là vài phút nghỉ và thở trên mặt nước. Quãng thời gian trên mặt nước ấy là cơ hội của bạn.

Các nhà nghiên cứu University of Otago đã theo dõi cá nhà táng Kaikōura từ năm 1990, nhận diện từng cá thể qua ảnh các vết khía và sẹo trên đuôi. Một số là cá thể định cư, ở lại hàng tuần hay hàng tháng và quay lại vào các mùa, các năm sau; số khác là cá thể vãng lai, chỉ thấy một lần. Một nghiên cứu năm 2022 trên Marine Mammal Science (Somerford và cộng sự) ước tính số cá đực ghé thăm mỗi năm đã giảm từ 89 con năm 1991 xuống 40 con năm 2017, chủ yếu vào mùa hè, có thể liên quan đến thay đổi về bổ sung quần thể và điều kiện đại dương. Ngắm chúng một cách có trách nhiệm là điều quan trọng.

Một con cá nhà táng thở trên mặt nước ngoài khơi Kaikōura: cột nước xòe chếch về phía trước bên trái.

Cách “đọc” một con cá nhà táng

• Cột nước phun: thấp, xòe rộng, chếch về phía trước bên trái, vì lỗ thở duy nhất nằm ở phía trước bên trái đầu. Ngày biển lặng có thể thấy từ rất xa, và trên tàu bạn sẽ nghe được tiếng.
• Nằm nổi (logging): gần như bất động trên mặt nước giữa các lần lặn, thở cách vài giây một lần, tấm lưng dài nhăn nheo chỉ vừa nhô khỏi mặt nước.
• Lặn dựng đuôi: cá voi cong mình, lưng cuộn về phía trước và chiếc đuôi hình tam giác rộng nhô hẳn khỏi mặt nước trước khi nó trượt thẳng xuống. Phải lâu lắm nó mới trở lại.
• Nhận diện: các nhà nghiên cứu và thủy thủ nhận ra từng con qua hình dạng, vết khía và sẹo ở mép sau đuôi; nhiều con quen mặt đã có tên.

Nhìn từ trên cao, toàn thân cá nhà táng hiện rõ dưới mặt nước: đó là góc nhìn mà các chuyến bay ngắm cá voi mang lại.

Những loài cá voi khác: ai đến và khi nào

Hẻm vực Kaikōura và các dòng hải lưu lạnh ngoài khơi bờ đông Đảo Nam thu hút cả một danh sách dài khách ghé thăm. Theo Marine Mammals Protection Regulations của New Zealand, từ “cá voi” bao gồm cá voi tấm sừng, cá nhà táng, cá voi mõm khoằm, cá voi sát thủ và cá voi hoa tiêu.

Cá voi và con người Kaikōura

Cá voi đan xen trong những câu chuyện của Ngāti Kurī, hapū của bờ biển Kaikōura. Tương truyền tổ tiên Paikea của họ đến Aotearoa trên lưng cá voi Tohorā, và câu chuyện đó là cốt lõi của Whale Watch Kaikoura, công ty mà các gia đình Ngāti Kurī lập năm 1987.

Chương lịch sử của người châu Âu thì rất khác. Robert Fyffe bắt đầu săn cá voi ven bờ ở Kaikōura năm 1841–42, săn cá voi đầu bò phương Nam; số lượng chúng sụt giảm chỉ trong vài năm, rồi cá voi lưng gù và cá nhà táng nuôi sống một ngành nghề nhỏ ở địa phương đến đầu thế kỷ 20. Săn cá voi thương mại ở New Zealand chấm dứt năm 1964. Fyffe House, công trình cổ nhất còn lại của thị trấn, vẫn đứng trên nền móng xương cá voi gần đầu bán đảo. Đọc thêm trong lịch sử Kaikōura.

Chim biển: hải âu lớn và hải âu cắt nước

Chính dòng nước trồi nuôi cá voi cũng thu hút chim biển với sự đa dạng đáng kinh ngạc. Whale Watch Kaikoura đếm được 13 loài hải âu lớn, 14 loài hải âu petrel và 7 loài hải âu cắt nước ngoài khơi bờ biển này, còn Albatross Encounter – tàu chuyên ngắm chim xuất phát từ cơ sở Encounter Kaikoura trên Esplanade – ghi nhận tới 15 loài hải âu lớn (năm loài great albatross và tới mười loài mollymawk nhỏ hơn). Wandering albatross, loài chim có sải cánh dài nhất hành tinh, là khách quen.

Kaikōura còn có loài chim biển đặc hữu của riêng mình: Hutton's shearwater (hải âu cắt nước Hutton) làm tổ trên cao dãy Seaward Kaikōura Range và không ở đâu khác, và một tập đoàn mới được rào chắn chống thú săn mồi trên bán đảo Kaikōura được chim ghé vào ban đêm. Từ bán đảo bạn còn thấy chim cốc, mòng biển mỏ đỏ (Whalers Bay có đàn lớn nhất Đảo Nam) và chim mò sò trên thềm đá; xem cẩm nang hải cẩu và bán đảo.

Cách tốt nhất để ngắm chúng

Du thuyền mang lại cuộc gặp cá voi kinh điển ngang mặt biển và cơ hội cao nhất thấy cá heo, hải âu lớn; chuyến bay cho bạn thấy trọn con cá voi từ trên cao. Cẩm nang ngắm cá voi của chúng tôi so sánh mọi lựa chọn, còn Wings Over Whales và Whale Watch Kaikoura đều có trang chi tiết riêng.