Geschiedenis van Kaikōura: Ngāti Kurī, de walvisvaarders, de aardbeving van 2016 en de wederopbouw

Tijdlijn

1. Overlevering

   Māui’s roeibank

   Het schiereiland is Te Taumanu o te Waka a Māui, waar Māui zich schrap zette om het Noordereiland op te vissen. Later smult Tama ki te Rangi hier van langoest – vandaar de naam Te Ahi Kaikōura a Tama ki te Rangi.

2. ca. 13e–15e eeuw

   Moajagers

   Vroege Polynesische kolonisten jagen op moa en schuilen in kustgrotten. Een in 1857 bij Fyffe House opgegraven graf van een moajager bevatte het grootste complete moa-ei dat ooit is gevonden.

3. 17e–18e eeuw

   Waitaha, Kāti Māmoe, Ngāi Tahu

   Opeenvolgende volken vestigen zich aan de kust. Ngāti Kurī van de Ngāi Tahu, onder leiding van Maru Kaitātea, nemen de versterkte pā van Takahanga in.

4. 1770

   Cook vaart voorbij

   De Endeavour van James Cook vaart in februari 1770 langs de kust van Kaikōura zonder aan land te gaan.

5. 1842–43

   Walvisstation

   Robert Fyffe sticht op het schiereiland het kustwalvisstation Waiopuka; in South Bay volgen andere stations.

6. Midden jaren 1840

   Fyffe House

   De oudste vleugel van Fyffe House wordt voor de kuiper van het station gebouwd op palen van walviswervels; de familie Fyffe breidt hem later uit.

7. Jaren 1850–60

   Minder walvissen, meer boerderijen

   Het aantal walvissen daalt en de kustwalvisvangst wordt onrendabel; het land wordt omgezet in schapenboerderijen en het dorp groeit.

8. Jaren 1880

   Haven en pub

   De kade bedient de kustvaart; het Pier Hotel wordt rond 1885 gebouwd voor zeelieden, walvisvaarders en vissers.

9. 1931

   De haven sluit

   De scheepvaart neemt af en de haven sluit; alleen de schoorsteen van het oude douanekantoor bij Fyffe House blijft over.

10. 1945

    De spoorlijn komt

    De Main North Line tussen Christchurch en Picton wordt voltooid, met 21 tunnels; de officiële opening in Kaikōura is in december 1945.

11. Jaren 1980

    Moeilijke tijden

    Reorganisatie van de spoorwegen en recessie kosten banen; de economie van het dorp stagneert.

12. 1987

    Whale Watch Kaikoura

    Families van de Ngāti Kurī bezwaren hun huizen met een hypotheek om walvistochten te beginnen – het begin van Kaikōura’s natuurtoerisme.

13. 1992

    Opening van Maru Kaitātea

    Het wharenui (ontmoetingshuis) op Takahanga Marae wordt geopend.

14. 2014

    Zeebescherming

    De Kaikōura (Te Tai o Marokura) Marine Management Act stelt het Hikurangi Marine Reserve en een reservaat voor zeezoogdieren in.

15. 14 nov. 2016

    De aardbeving van Kaikōura

    Een aardbeving met magnitude 7,8 om 0.02 uur breekt meer dan 20 breuken; de kust rijst, aardverschuivingen versperren SH1 en het spoor.

16. Dec. 2017

    De weg weer open

    SH1 ten noorden en zuiden van Kaikōura gaat na een enorme herbouw op 15 december 2017 weer open.

17. Dec. 2018

    De trein keert terug

    De passagierstrein Coastal Pacific rijdt vanaf 1 december 2018 weer.

18. Sep. 2024

    Dark Sky Sanctuary

    Ongeveer 98% van het district wordt aangewezen als International Dark Sky Sanctuary.

19. Jul. 2026

    Overstromingsnoodtoestand

    De Kōwhai River treedt buiten zijn oevers; de noodtoestand wordt afgekondigd en SH1 ten zuiden van het dorp blijft tot 15 juli dicht.

Māori-Kaikōura: Ngāti Kurī en de pā van het schiereiland

In de Māori-overlevering is het schiereiland de roeibank van Māui’s kano, en de kust dankt zijn naam aan het langoestfestijn van voorouder Tama ki te Rangi (oudere bronnen in Te Ara noemen ontdekkingsreiziger Tamatea-pōkaiwhenua – zie over Kaikōura). Archeologie bevestigt meer dan 800 jaar menselijke aanwezigheid: de eerste bewoners jaagden op moa, zeeberen en zeevogels, en naarmate de moa verdween, werden de nederzettingen blijvender, met tuinen en versterkte dorpen. Het DOC registreert minstens veertien pā-locaties op het schiereiland; de meeste werden maar kort bewoond, en om sommige werd fel gevochten.

Waitaha en daarna Kāti Māmoe beheersten de kust voordat Ngāti Kurī, een hapū van de Ngāi Tahu, naar het zuiden trokken. Onder leiding van Maru Kaitātea namen ze de grote pā van Takahanga in, die een tussenstation werd voor verdere Ngāi Tahu-trektochten naar het zuiden. Takahanga is nog altijd de marae van de Ngāti Kurī; het ontmoetingshuis, Maru Kaitātea genoemd, ging in 1992 open, en in 2022 volgde een whare taonga (schatkamer). De documentaire The Bones of Our Past (2025) vertelt hoe de marae weer op zijn voorouderlijke plek kwam te staan.

Voor de Ngāti Kurī zijn walvissen voorouders en beschermers: de overlevering van Paikea, die op een walvis naar Aotearoa reed, is in Takahanga in houtsnijwerk vastgelegd. Die band ligt ten grondslag aan de leidende rol van de iwi in walvisbescherming en toerisme vandaag.

Het walvistijdperk (jaren 1840–1920)

Het diepe water dicht bij de kust, dat vandaag de walvissen naar het dorp brengt, trok in de jaren 1840 kustwalvisvaarders aan. Robert Fyffe zette in 1842 (volgens het DOC 1843) het station Waiopuka op het schiereiland op, en al snel volgden andere stations in South Bay; in 1845 kocht Fyffe een tweede station in South Bay, dat het handelscentrum van de nederzetting werd. Bemanningen van Māori en Europese walvisvaarders roeiden in open boten uit om zuidkapers en bultruggen te harpoeneren en sleepten de karkassen naar de traankokerijen op het strand, waar het spek tot traan werd gekookt.

De bedrijfstak was van korte duur. Na ongeveer 1850 daalde het aantal walvissen gestaag en werd de kustwalvisvangst onrendabel; de stations schakelden over op landbouw, al ging er in Kaikōura tot in de vroege 20e eeuw met tussenpozen walvisvangst door (Wikipedia noemt op basis van lokale geschiedschrijving 1922 als eindpunt). De grote overlevende uit die tijd is Fyffe House – het oudste gebouw van Kaikōura, waarvan de vroegste vleugel halverwege de jaren 1840 werd gebouwd voor de kuiper van het station, Thomas Howell, en die op palen van walviswervels rust. Het wordt nu beheerd door Heritage New Zealand en is te bezoeken (bezienswaardigheden).

Britse Admiraliteitskaart van ankerplaatsen aan de oostkust van het Zuidereiland, uitgegeven in 1870 – met de walvisankerplaatsen van Kaikōura.

Landbouw, haven en spoorlijn

Vanaf de jaren 1850 werd de vlakte onder de Seaward Kaikōura Range in gebruik genomen als schapen- en veeboerderijen, en groeide het dorp rond de baai. Kustschepen legden aan bij de kade – het Pier Hotel, rond 1885 voor hun bemanningen gebouwd, staat er nog – maar zonder spoor of goede weg bleef Kaikōura afgelegen. De haven sloot in 1931.

Het laatste stuk van de spoorlijn Main North Line tussen Picton en Christchurch werd in 1945 voltooid, met tunnels en viaducten door de kustkliffen, en in december van dat jaar voor duizenden toeschouwers in Kaikōura officieel geopend. Weg en spoor maakten visserij (vooral op langoest) en landbouw rendabel, maar in de jaren 1980 troffen reorganisatie van de spoorwegen en recessie het kleine dorp hard.

Van walvisvangst naar walvissen spotten

In 1987 bezwaarde een groep families van de Ngāti Kurī – geïnspireerd door leiders als Bill Solomon, die zag dat de potvissen voor de kust banen konden brengen voor een door werkloosheid getroffen gemeenschap – hun huizen met een hypotheek om het latere Whale Watch Kaikoura op te richten. De eerste tochten gingen met een rubberboot van 6,7 meter voor acht passagiers. De potvissen die boven de canyon jaagden, waren met een hydrofoon betrouwbaar te vinden, en het bedrijf groeide uit tot een van de bekendste inheemse toerismebedrijven van Nieuw-Zeeland en de grootste werkgever van het dorp. Zwemmen met dolfijnen, zeebeerkajaks, albatrostochten en walvisvluchten volgden; vandaag is toerisme goed voor bijna 40% van de economie van het district.

Zeebescherming volgde de dieren: de Kaikōura (Te Tai o Marokura) Marine Management Act 2014, voortgekomen uit een gemeenschapsforum met de naam Te Korowai o Te Tai ō Marokura, stelde het Hikurangi Marine Reserve, een walvis- en een zeebeerreservaat en gebieden voor traditionele visserij in. Lees meer op onze pagina over de walvisboottocht.

Onze keuze

Walvisboottocht met Whale Watch Kaikoura

3,5 uur incl. inchecken

De klassieke walvisontmoeting van Kaikōura op een moderne catamaran bij de oorspronkelijke aanbieder in handen van de Ngāti Kurī: het hele jaar potvissen, vaak ook donkere dolfijnen, zeeberen en albatrossen. 80% terugbetaling door de aanbieder als er geen walvis wordt gezien. Beoordeeld met 4,6/5 uit 3.939 beoordelingen op GetYourGuide (november 2026).

Beschikbaarheid bekijkenBoeken via GetYourGuide

Tours worden aangeboden op GetYourGuide. Prijzen, tijden en annuleringsvoorwaarden staan live bij elk aanbod en kunnen veranderen; Kaikoura.com kan een commissie ontvangen, zonder extra kosten voor jou.

De aardbeving van Kaikōura in 2016

Om 0.02 uur op maandag 14 november 2016 begon bij Waiau in North Canterbury een aardbeving met magnitude 7,8, die bijna twee minuten lang naar het noorden openscheurde. GeoNet noemt het een van de meest complexe aardbevingen ooit gemeten: meer dan 20 breuken braken. Twee mensen kwamen om, in het hele district raakten gebouwen beschadigd en het dorp werd afgesneden.

• Opheffing: de kust rees over zo’n 110 km van Oaro tot Lake Grassmere – langs een groot deel van de kust van Kaikōura met 0,5 tot 2 m en plaatselijk meer dan 6 m. Nieuwe rotsplateaus, gebleekte kelpvelden en gestrande pāua verschenen van de ene op de andere dag; de haven van South Bay moest worden uitgediept om boten in en uit te laten varen.
• Aardverschuivingen: meer dan 10.000 in North Canterbury en Marlborough. Enorme verschuivingen sloten SH1 en het spoor ten noorden en zuiden van het dorp, onder meer bij Ōhau Point, waar een deel van de zeebeerkolonie werd begraven.
• Tsunami: de eerste golf kwam binnen tien minuten, met een oploophoogte van 6,9 m bij Goose Bay, maar richtte weinig schade aan omdat het laagwater was en de kust net was opgetild.
• De canyon: naar schatting 850 miljoen ton sediment gleed de Kaikōura-canyon in, waardoor een troebelingsstroom ontstond die meer dan 600 km door het Hikurangi-kanaal raasde.

Wederopbouw (2016–2018) en daarna

Wekenlang was Kaikōura alleen over zee, door de lucht of via een beperkt toegankelijke binnenweg bereikbaar; de binnenroute via Waiau ging in december 2016 weer open voor het publiek. De alliantie North Canterbury Transport Infrastructure Recovery (NCTIR) bouwde vervolgens de kustcorridor opnieuw op: SH1 ging op 15 december 2017 weer open (eerst met nachtelijke afsluitingen, vanaf eind april 2018 dag en nacht), de Coastal Pacific keerde op 1 december 2018 terug en de haven werd uitgediept. Uit de wederopbouw kwamen nieuwe steenslaggalerijen, zeeweringen en uitzichtpunten voort – waaronder het uitzichtpunt Ōhau Point (heropend in oktober 2018).

Het toerisme herstelde krachtig: Destination Kaikōura noemde de zomer van 2025–26 de drukste sinds de tijd voor de aardbeving, met een vernieuwd visitor centre aan West End. In juli 2026 sloeg een ander gevaar toe: stortregens lieten de Kōwhai River en de Conway River buiten hun oevers treden, de noodtoestand werd afgekondigd en SH1 ten zuiden van het dorp was ongeveer een week dicht terwijl weggespoelde stukken werden herbouwd. Per november 2026 gaan de werkzaamheden aan het stuk bij de Conway River door – zie erheen.

De sporen van de aardbeving horen nu bij het bezoek: let op de opgetilde, witte rotsplateaus rond het schiereiland en bekijk de tentoonstelling New Normal in het Kaikōura Museum.